गणतन्त्र : पहिलो पटक माग गर्ने रक्तपात कमिटीका ति दुई पर्चा

image

 

 

मुलुकमा सवभन्दा पहिला ‘‘गणतन्त्र नेपाल जिन्दावाद’को नारा पनि महासभाले नै अघि सारेको पाइन्छ । इतिहासकार राजेश गौतम् लेख्छन्–रक्तपात कमिटीका नाममा वितरित पर्चामा प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेरको व्यक्तिगत चरित्रको भण्डाफोर गर्दै उनलाई गोली हानी मारेपछि मात्र हामी नेपालमा गणतन्त्र अमर रहोस् भन्ने नारा घन्काउन सक्ने छौ लेखिएको थियो ।

 

 

मुलुकमा गणतन्त्र माग भएको सात दशक पछि २०६५ जेठ १५ गते राजतन्त्र अन्त्य भयो । नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक देश बन्न पुग्यो । संविधानसभाको पहिलो बैठकले शाहवंशका अन्तिम राजा ज्ञानेन्द्रलाई १५ दिन भित्र नारायणहिटी दरवार छोड्न निर्देशन दियो । गणतन्त्रको माग भने बि.सं. १९९० को दशकमै भइको हो । 

वि.सं. १९९० को दशकको अन्ततिर आई पुग्दा प्रधानमन्त्री (श्री ३ महाराज)लाई भगवान विष्णुको अवतार मान्ने नेपाली समाजमा विस्तारै विस्तारै राणाहरुको अन्याय अत्याचार विरुद्व आवाज उठ्न थाल्यो । तिनै ताकाको कुरा हो, अध्ययनका क्रममा भारतमा रहेका वा राणा सरकारले देश निकाला गरेका व्यक्तिहरु मध्ये सूर्यविक्रम ज्ञवाली, धरणीधर कोइराला, सन्तवीर लामा, सरदार निमा, डिल्लीरमण रेग्मी, विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला र शंकरप्रसाद शर्माहरु मिलेर अखिल नेपाल वर्ग महासभा’को स्थापना गरे । इतिहासकार डा. सुरेन्द्र केसीले नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलन नामक पुस्तकमा लेखेका छन्–त्यो संस्थाका मुख्य दुई उद्देश्य थिए । ‘‘पहिलो क्रान्तिकारी साहित्य वनाएर प्रचार प्रसार गर्ने र दोस्रो, एउटा शसस्त्र दल ‘रक्तपात कमिटी’ बनाएर राणा विरोधी अभियान चलाउने ।’’ वि.सं. १९९९ को असारमा सम्पन्न महासभाको बैठकले ‘‘जापानीहरुले भारतमा आक्रमण गरी दक्षिण एसियाबाट अंग्रेजहरुलाई धपाउने अभियान थालेकै दिन राणा विरुद्व शसस्त्र क्रान्ति गर्ने निर्णय लियो (के.सी., २०६५ ः ४० र ४१)।’’ तर त्यो संस्थाले के कस्ता अभियान चलायो भन्ने विषयमा खासै प्रमाण पाइदैन । 
रक्तपात कमिटी’ का नाममा एक दुई पर्चा वाहेक अन्य कुनै प्रकारका दस्तावेज फेला परेका छैनन् । इतिहासकार डा. राजेश गौतम्ले ‘‘यो कमिटी कहाँ कसरी स्थापना भयो र यसमा कस कसको संलग्नता थियो भन्ने खुलेको छैन भन्ने उल्लेख गरेका छन् । कमिटीले वाडेको पर्चाका आधारमा यो संस्था काठमाडौं र भारतको कानपुरबाट सञ्चालन भएको देखिन्छ ।
इतिहासकार डा.सुरेन्द्र के.सी.लेख्छन् ‘‘महासभाले बनारसमा डिल्लीरमण रेग्मी, देहरादुनमा अग्निप्रसाद शर्मा र दार्जीलिङमा सन्तवीर लामालाई संगठन प्रमुख वनाएको थियो । बीपी र उनका पिता कृष्णप्रसाद कोइराला सन्तवीर लामाको सहायकका रुपमा चुनिए । 
जे होस्, भारतका विभिन्न स्थान तथा पत्रिपत्रिकाबाट राणा शासन विरुद्व प्रचार प्रसारको शुरुवात त्यो संस्थाले गरेको थियो । अनी मुलुकमा सवभन्दा पहिला ‘‘गणतन्त्र नेपाल जिन्दावाद’को नारा पनि महासभाले नै अघि सारेको पाइन्छ । इतिहासकार राजेश गौतम् लेख्छन्–रक्तपात कमिटीका नाममा वितरित पर्चामा प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेरको व्यक्तिगत चरित्रको भण्डाफोर गर्दै उनलाई गोली हानी मारेपछि मात्र हामी नेपालमा गणतन्त्र अमर रहोस् भन्ने नारा घन्काउन सक्ने छौ लेखिएको थियो (गौतम्, २०५५ ः ११)।’’
रक्तपात कमिटीले वितरण गरेको पर्चाका आधारमा त्यसको  उद्देश्य यस प्रकार देखिन्छ । 
पहिलो ः राणा शासन अन्त्य गरी नेपालमा गणतन्त्र स्थापना गर्ने ।
दोस्रो ः राणा शासकका गलत कृयाकलाप, अन्याय, अत्याचारको भण्डाफोर गर्ने । 
यो कमिटीले सन् १९४० सेप्टेम्वर ७ मा पहिलो र सन् १९४२ फेब्रुअरीमा दोस्रो पर्चा छरेको देखिन्छ । ‘‘पहिलो पटक देशका विभिन्न ४१ उच्च व्यक्तिहरु कहाँ कमिटीले पर्चा पठाएको थियो । प्रधानमन्त्री जुद्वशमशेरलाई हुलाक मार्फत कानपुर (भारत)बाट पठाएको पर्चामा उनको व्यक्तिगत चरित्र बारे अनेकौं आरोप लगाइएको छ ।’’
पर्चामा जनतालाई भोकै मारी आफ्नो ढुकुटी भर्ने राजाबाट कुनै अपेक्षा गर्नु नै व्यर्थ छ भन्दै लगाइएका केही आरोप यस्ता पनि छन् ‘‘उ यस्तो व्यक्ति हो । जसले आफ्नी बुहारीसंग अनैतिक सम्वन्ध कायम गर्न चाहन्थ्यो । आफ्नी छोरीलाई पेट बोकीसकेपछि गोप्य रुपमा एउटा सोझो बंगालीलाई भिडायो । जो जनतालाई बली चढाएर जुवा, संगीत, रक्सी तथा ठट्यौलीमा जीवन बिताउँछ । जो आफन्त तथा भाइहरुलाई धर्म चेष्टा नराखी बिना कारण जंगल तथा डाँडातिर लखेट्छ, जो भर्खरकी सोझी तरुनी, बाहुनकी छोरीहरुलाई जालमा पारी आफ्नो अनैतिक यौनिक चाहना पुरा गर्दछ । यस्ता कुपात्रलाई कुष्ठरोग नलागे अरु कसलाई लाग्ने ? तिमीहरु आफै विचार गर्न सक्छौ । यस्ता व्यक्तिको शासनमा हामी कसरी खुसी हुने ? (गौतम्, २०५५ ः ९ र १०)।’’
पर्चामा अत्याचारी राणा शासकको हत्या गरी सिंहदरवार सहित पाटन र भक्तपुर दरवार क्षेत्रमा गणतन्त्रको झण्डा फहराउने उल्लेख थियो । 
यो समुहले रुसको वोल्सेभिक र जापानको कालोङग दलसंग सम्वन्ध राखेर काम गरेको थियो की भन्ने कतिपय इतिहासकारहरुले उल्लेख गरेका छन् । तर दोस्रो विश्युद्वमा एक अर्का विरुद्व भिषण युद्व गरिरहेका जापान र रुसका पार्टीहरुको एक साथ सहयोग लिएर त्यसले कसरी नेपालमा राणा शासनको अन्त्यका लागि पहल गरिरहेको थियो होला ? भन्ने प्रश्न उव्जिन्छ । 
‘‘भारतमा सुवासचन्द्र वोसले बनाएको ‘आजाद हिन्द फौज’संग ‘रक्तपात कमिटी’को योजना मिल्दो जुल्दो देखिन्छ । जो जापानको सहयोगमा नै भारतबाट ब्रिटिस साम्राज्यलाई हटाउने योजनामा थियो । ‘रक्तपात कमिटी’ पनि अनेक सैनिक दलहरुको संगठनद्वारा जापानको सहयोगबाट नै राणा शासनको अन्त्य गराउन चाहन्थ्यो (के.सी., २०६५ ः ४१)।’’
‘‘दोस्रो विश्वयुद्वका क्रममा सन् १९४५ अगष्ट ९ मा आई पुग्दा जापानको हार भएपछि रक्तपात कमिटीको गणतन्त्र स्थापना गर्ने आशामा ठूलो चोट पुग्यो । र त्यो योजनाको अन्त्य भयो (गौतम्, २०५५ ः १२)।’’‘‘जापानको हार पछि नेपालमा गणतन्त्र स्थापनाको योजना पनि तत्कालका लागि तुहियो । तथापी त्यो नै  मुलुकको इतिहासमा गणतान्त्रिक विचारको उद्गम थियो (के.सी., २०६५ ः ४१)।’’




प्रतिक्रिया


  1. image promethazine bez lekárskeho predpisu: Bezpečnostné opatrenia

    I think this is one of the most important information for me. And i am glad reading your article. But wanna remark on few general things, The site style is wonderful, the articles is really great : D. Good job, cheers

    Thanks for a marvelous posting! I definitely enjoyed reading it, you happen to be a great author.I will make certain to bookmark your blog and will eventually come back later in life. I want to encourage you to ultimately continue your great job, have a nice evening!

    It is not my first time to pay a quick visit this website, i am visiting this web page dailly and get good facts from here daily.

    Hello everybody, here every one is sharing these experience, so it's nice to read this blog, and I used to pay a visit this webpage daily.

    image Prix avantageux pour la betnovate en ligne en France

    This blog was... how do you say it? Relevant!! Finally I have found something which helped me. Kudos!

    Pretty nice post. I just stumbled upon your weblog and wished to say that I have really enjoyed surfing around your blog posts. In any case I'll be subscribing on your feed and I am hoping you write again very soon!

    Hey there just wanted to give you a quick heads up. The text in your content seem to be running off the screen in Safari. I'm not sure if this is a format issue or something to do with browser compatibility but I figured I'd post to let you know. The style and design look great though! Hope you get the issue solved soon. Many thanks

    Hola! I've been reading your site for some time now and finally got the bravery to go ahead and give you a shout out from Porter Texas! Just wanted to tell you keep up the excellent job!

    I want to to thank you for this excellent read!! I definitely loved every bit of it. I have got you book marked to check out new things you post…

    Today, while I was at work, my sister stole my iphone and tested to see if it can survive a forty foot drop, just so she can be a youtube sensation. My apple ipad is now destroyed and she has 83 views. I know this is completely off topic but I had to share it with someone!

    Hi! This is kind of off topic but I need some help from an established blog. Is it very hard to set up your own blog? I'm not very techincal but I can figure things out pretty quick. I'm thinking about making my own but I'm not sure where to start. Do you have any ideas or suggestions? With thanks

    Spot on with this write-up, I actually believe that this amazing site needs much more attention. I'll probably be back again to read through more, thanks for the information!

    image неге жаңбыр жауады баспана маркет подать заявку

    This website was... how do I say it? Relevant!! Finally I've found something that helped me. Kudos!

    naturally like your website however you need to test the spelling on quite a few of your posts. Several of them are rife with spelling issues and I to find it very troublesome to tell the truth nevertheless I'll definitely come again again.

    Really no matter if someone doesn't understand then its up to other visitors that they will assist, so here it takes place.

    I could not resist commenting. Exceptionally well written!

    Hi! I know this is somewhat off-topic however I needed to ask. Does building a well-established website like yours take a massive amount work? I am completely new to running a blog but I do write in my journal everyday. I'd like to start a blog so I can easily share my experience and feelings online. Please let me know if you have any recommendations or tips for new aspiring blog owners. Thankyou!

    Hi there fantastic blog! Does running a blog similar to this require a great deal of work? I've virtually no knowledge of coding however I had been hoping to start my own blog soon. Anyhow, if you have any recommendations or tips for new blog owners please share. I understand this is off subject but I simply wanted to ask. Thanks!

    If you desire to obtain a great deal from this piece of writing then you have to apply these techniques to your won blog.

    Hi there, just became alert to your blog through Google, and found that it is really informative. I'm going to watch out for brussels. I'll be grateful if you continue this in future. Many people will be benefited from your writing. Cheers!

    Oh my goodness! Awesome article dude! Thank you, However I am having difficulties with your RSS. I don't understand the reason why I can't join it. Is there anybody having similar RSS problems? Anyone that knows the solution will you kindly respond? Thanks!!

    image baklofen dostępny bez recepty medycznej w Katowicach

    Wow, amazing blog format! How long have you ever been running a blog for? you made blogging glance easy. The full glance of your web site is wonderful, as neatly as the content!