त्यो जनआन्दोलन (२०६२ - ०६३) जसले संसद पुनर्स्थापना गर्न राजालाई बाध्य बनायो

image

त्यही मस्यौदा राजाका मुख्य सचिव पशुपतिभक्त महर्जनले  दरबार लिएर गए । कोइराला निवासमा तयार भएको त्यो मस्यौदा राजाले राति ११ बजेको शाही घोषणामा जस्ताको तस्तै पढे । यसरी विघटित प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना भएको थियो ।

कुरा २०५९ सालको हो । नेपाली कांग्रेसभित्रको खिचातानी चरममा रहेका बेला तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले जेठ ८ गते मध्यरातमा संसद् विघटनको सिफारिस गरिदिए । 

त्यतिबेला राजा र प्रधानमन्त्रीको सल्लाह अनि योजनामा जनताको प्रतिनिधिमूलक संस्था संसद्को हत्या भएको थियो । यस प्रसंगमा राजाका तत्कालीन सैनिक सचिव विवेककुमार शाह आफ्नो पुस्तक ‘मैले देखेको दरबार’ (पृष्ठ १०६) मा लेख्छन् – राति राजा र प्रधानमन्त्रीबीच प्रतिनिधि सभा भंग गरी कात्तिक २७ गते निर्वाचनको मिति तोक्ने सहमति भयो । देउवाले राति नै आफ्नो कार्यालयबाट दरबारमा लेटरप्याड र स्ट्याम्प मगाए । लेटरप्याड आएपछि राजाका मुख्यसचिव पशुपतिभक्त महर्जनले प्रधानमन्त्रीको भाकामा प्रतिनिधि सभा भंग गरी चुनावको मिति तोक्न राजामा सिफारिस गरेको बेहोरा टाइप गराए । पत्रमा राजाको सामु प्रधानमन्त्री देउवाले हस्ताक्षर गरे । त्यहीँ राजाले संसद् विघटन गरी चुनावको मिति तोकेको बेहोरा तयार गरी सञ्चार माध्यममा पठाइयो ।

 

 

 

 

यस घटनाबारे राजनीतिक दलका नेताहरुले भने आफू र आफ्नो दल तात्कालिक लाभहानि हेरर धारणा राखे । प्रधानमन्त्री देउवा पक्ष त भङ्ग संसद् पुनःस्थापना हुन नसक्ने पक्षमा उभिने नै भयो । प्रमुख विपक्षी नेकपा (एमाले) पनि चुनावको पक्षमा उभियोकांग्रेस फुटेकाले आफ्नो बहुमत आउने आकलनका साथ । 
सत्तारुढ दल विभाजित भयो । 

दुवै पक्ष आरोप–प्रत्यारोपमा ओर्लिए । अहिलेको नेकपाजस्तै । सभापति कोइराला भन्ने गर्थे – मुलुकको संसदीय इतिहासमा श्री ५ बाट विनापरामर्श प्रतिनिधि सभा विघटनका लागि प्रधानमन्त्रीले गरेको सिफारिस तत्काल सदर गरिनुमा षड्यन्त्रको गन्ध छ । प्रधानमन्त्री देउवा षड्यन्त्रको गोटी बनेका छन् । 

कोइरालालाई जवाफ दिँदै (जेठ १४ गते) प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले भनिदिए–  देशमा दुईखाले आतंककारी छन् । जंगलमा माओवादी, पार्टीमा गिरिजा । माओवादीले आफूलाई समर्थन नगरे हातखुट्टा भाँच्छन् । गिरिजाप्रसादले उनलाई समर्थन नगर्नेलाई पार्टीबाट निकाल्छन् । यी दुवैमा कुनै अन्तर छैन ।

कांग्रेसभित्र सभापति गिरिजाप्रसाद कोइराला पक्षले विघटनविरुद्ध सर्वोच्च अदालतमा मुद्दा हाल्यो । मन्त्रिपरिषद्को निर्णयविनै विघटनको सिफारिस गरी प्रधानमन्त्रीले क्षेत्राधिकार नाघेको जिकिर मुद्दामा लिइएको थियो । तर, अदालतले प्रधानमन्त्रीको सिफारिस सदर गरिदियो । त्यसपछि प्रतिनिधि सभा पुनःस्थापना हुनसक्छ भन्ने सायद कसैलाई पनि लागेको थिएन । यस अवस्थामा कांग्रेस सभापति कोइरालामात्र पुनःस्थापनाको एजेन्डामा दृढ थिए ।  

यस प्रसंगमा कोइरालाले लेखकलाई भनेका छन् – मैले संसद् पुनःस्थापनाको माग अघि सार्दा कसैको समर्थन थिएन । अमेरिका, बेलायत, भारत, चीन, युरोपियन युनियन सबैले भनेका थिए – अदालतले समेत अस्वीकृत गरेको मुद्दामा किन तिमी अडिएको ? हुँदै नहुने माग तिमीले अघि सारेका छौ भन्थे । तर, मेरो ‘कन्भिक्सन’ थियो प्रजातन्त्र जोगाउने हो भने त्यही एकमात्र विकल्प बाँकी छ । त्यसैले मैले पुनःस्थापनाको मुद्दा उठाई रहेँ । 

कोइरालाले लेखकसँग भनेका थिए – अरुको त कुरै छोडाैँ, कांग्रेसकै साथीहरुसमेत जो अंग्रेजी जान्थे उनीहरु भन्थे —बूढो ‘सेनाइल’ भएछ । तराईका साथीहरु भन्थे —बूढवा सठाइ गयो । 

कोइराला संसद् पुनःस्थापनाको पक्षमा वकालत गर्दै देशभर पुगे । अर्कोतिर राजा ज्ञानेन्द्र दलहरुलाई जुधाएर प्रतिगमनलाई मलजल गर्ने मार्गचित्रमा अघि बढिरहे । नेपाल अधिराज्यको संविधान, (२०४७) को धारा १२७ मा टेकेर आफू खुसी सरकार बनाउने र विघटन गर्ने राजाको खेलमा मुलुक अल्झिरह्यो । 

संसद् विघटन नहुँदासम्म देउवा र दरबारको एउटै लाइन थियो – कोइरालालाई कमजोर बनाउने । तर सदन विघटन भएपछि राजाले २०५९ असोज १८ मा जननिर्वाचित देउवा सरकारलाई बर्खास्त गरी कार्यकारी अधिकार आफ्नो हातमा लिए । अनि राजाले लोकेन्द्रबहादुर चन्द, सूर्यबहादुर थापा र फेरि देउवालाई प्रधानमन्त्री बनाए । दलहरुलाई खेलाउँदै आफ्नो अधिकार बढाउने दरबारको रणनीति २०६१ माघ १९ गते उत्कर्षमा पुग्यो । प्रधानमन्त्री देउवालाई बर्खास्त गरी राजा आफैँ मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्ष भए ।  तत्कालीन देउवा सरकारका मन्त्री तथा वर्तमान उपप्रधानमन्त्री ईश्वर पोखरेल आफ्नो पुस्तक ‘माघ १९’ मा लेख्छन् – संसद् विघटनभित्रको दरबारिया षड्यन्त्रलाई हामीले देख्नै सकेनौं । त्यस प्रसंगमा हामी केबल संविधानको निर्जीव व्याख्यामात्र गर्न पुग्यौँ । त्यस बेला हामीले संसदीय निर्वाचनमा एमालेलाई बहुमत प्राप्त हुने आशा मनमा राखेर संसद् विघटनको घटनालाई बुझ्न र प्रस्तुत गर्ने खोज्याैँ । प्रतिगमनका भ्रुणहरु (जेनसिस्) कसरी विकसित हुँदै गएका थिए भन्ने कुरालाई हामीले त्यसबेला देख्नै सकेनौ, बुझ्नै चाहेनौ । अझ हामीहरुमध्ये कतिपयले त संसद् विघटनको विषयलाई स्वागत समेत गर्न पुग्याैँ । संसद् विघटन गर्न पाउने प्रधानमन्त्रीको विशेषाधिकारको आवरणलाई प्रयोग गरेर संसद् विघटन गराएपछि घोषित मितिमा निर्वाचन हुन नदिने आफ्नो कुटिल र प्रतिगामी योजनालाई राजाले अघि बढाएका थिए । यसका लागि राजाले सबै राजनीतिक दल, समूहमात्र होइन माओवादीसमेत गोटी बनाए । 

नेपाली राजनीतिलाई छ दशकदेखि नजिकबाट बुझेका कोइरालालाई दरबारले प्रजातन्त्र समाप्त गर्न सुनियोजित खेल खेलिरहेकोमा दुबिधा थिएन । त्यसैले आफ्नो राजनीति दाउमा राखेर उनले विघटित संसद्मा प्रतिनिधित्व गर्ने दललाई साथमा लिई विद्रोही माओवादीसँग दिल्लीमा १२ बुँदे सहमति गरे ।  

त्यसैको बलमा २०६२—०६३ को जनआन्दोलन सुरु भयो । 

राजाको प्रतिगामी कदमविरुद्ध देशभर लाखौं जनता सडकमा ओर्लिए । अनि २०६३ वैशाख ८ गते राजाले शाही घोषणामार्फत आन्दोलनरत दलहरुलाई सरकार बनाउन आह्वान गरे । लगत्तै बीबीसी नेपाली सेवाले कांग्रेस नेता चक्र बास्तोलासँग प्रतिक्रिया माग्यो । उनले भनिदिए — ‘टु लिटिल, टु लेट’ । त्यसको भोलिपल्ट वैशाख ९ गते अमेरिकी राजदूत जेम्स एफ. मोरिआर्टीले कोइरालासहित आन्दोलनरत दलका नेताहरुलाई राजाको घोषणालाई निकास र मौका ठानेर अघि बढ्न सुझाव दिए । 

त्यसै दिन सात दलको बैठक स्थल कोइराला निवासमै पुगेर युरोपियन युनियनमा आबद्ध मुलुकका नेपालस्थित राजदूतहरु लाम लागेर पुगे र मोरियार्टीकै शब्दमा शाही घोषणालाई आधार मानेर सत्तामा जान दलहरुलाई सुझाव दिए । 

दलहरुले राजदूतहरुको सुझाव मानेनन् । बरु, जनताको चाहनाअनुरुप आन्दोलन अघि बढाउने घोषणा गरे ।  अनि २०६३ वैशाख १२ गते राजधानीको पूरै चक्रपथ मानव सागरले घेर्ने र आन्दोलनरत सातै दलका शीर्ष नेताहरुको नेतृत्वमा सातै दलका नेताले चक्रपथका प्रमुख स्थानमा सभा र भाषण गर्ने निर्णय भयो ।

राजाको शाही घोषणापछि आन्दोलन झनै चर्किएर गयो । राजधानीलगायत मुलुकभर सशक्त प्रदर्शन भयो । शाही सत्ता अप्ठेरोमा पर्‍यो । अनि निकासको बाटो खोज्न थाल्यो । संयुक्त राष्ट्रसंघका नेपाल स्थित प्रतिनिधि म्याथ्यु कहाने र भारतीय राजदूत शिवशंकर मुखर्जीमार्फत दलहरुसँग सम्पर्क गरी दरबारले शाही घोषणाको मस्यौदा बनाउने गृहकार्य शुरु गर्‍यो । कोइरालाका तर्फबाट कांग्रेस सहमहामन्त्री डा. रामशरण महतले समन्वय गरिरहेका थिए । एमाले महासचिव माधव नेपालसँग पनि दरवारले त्यसैगरी सोझै समन्वय गरिरहेको थियो । 

वैशाख १२ गते आन्दोलनरत सात संसद्वादी दलले चक्रपथ घेराउको कार्यक्रम राखेका थिए । तर, ११ गते राति नै शाही घोषणा गर्ने निष्कर्षमा दरबार पुग्यो । अनि राजाले महत्त्वपूर्ण सन्देशसहित मुख्यसचिव पशुपतिभक्त महर्जनलाई कोइराला निवास पठाए । त्यतिबेला महर्जनले कोइरालासँग भनेका थिए — सरकारबाट हुकुम भएको छ । यहाँहरुबाट जे जस्तो वक्तव्य तयार हुन्छ मौसुफ त्यसैअनुरुप अघि बढ्न तयार होइबक्सिन्छ । 

राति नै कांग्रेस र एमालेका नेताहरु राजाबाट वाचन हुने वक्तव्यको गृहकार्य गर्न थाले । अन्त्यमा कोइरालाले भने —यहाँबाट पठाइएको मस्यौदामा ‘कमा र फुलस्टप’ पनि परिवर्तन भयो भने हामीलाई स्वीकार्य हुनेछैन । महर्जनले भने—विश्वास गरिबक्सियोस् हजुर कुनै फेरबदल हुनेछैन ।  

अनि कोइरालाको निवासमा शाही घोषणाको मस्यौदालाई अन्तिमरुप दिइयो । राति नै कांग्रेस प्रवक्ता अर्जुननरसिंह केसीले २०४६ को जनआन्दोलनपछि बनेको अन्तरिम सरकारका मन्त्री निलाम्वर आचार्यलाई कोइराला निवासबाटै फोन गरी ड्राफको मस्यौदा पढेर सुनाए । 

त्यही मस्यौदा राजाका मुख्य सचिव पशुपतिभक्त महर्जनले  दरबार लिएर गए । कोइराला निवासमा तयार भएको त्यो मस्यौदा राजाले राति ११ बजेको शाही घोषणामा जस्ताको तस्तै पढे । यसरी विघटित प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना भएको थियो । 

कांग्रेस र एमाले नेताहरुले तयार पारेकोे वक्तव्य जस्ताको तस्तै पढ्न राजा वाध्य भएका थिए । थपिएका शब्दमा सुरुमा ‘प्यारा देशवासीहरु’ र अन्त्यमा ‘श्रीपशुपतिनाथले हामी सबैको कल्याण गरुन् । जय नेपाल’ भन्नेमात्र थिए । 




प्रतिक्रिया


  1. What's Going down i'm new to this, I stumbled upon this I have found It positively helpful and it has aided me out loads. I'm hoping to give a contribution & aid other customers like its aided me. Great job.

    Heya i am for the first time here. I found this board and I find It really useful & it helped me out much. I hope to give something back and aid others like you helped me.

    I'm really enjoying the design and layout of your blog. It's a very easy on the eyes which makes it much more pleasant for me to come here and visit more often. Did you hire out a designer to create your theme? Exceptional work!

    Way cool! Some extremely valid points! I appreciate you writing this post and also the rest of the site is very good.

    Hi! Would you mind if I share your blog with my twitter group? There's a lot of folks that I think would really appreciate your content. Please let me know. Thank you

    We are a group of volunteers and opening a new scheme in our community. Your web site offered us with valuable info to work on. You have done an impressive job and our entire community will be grateful to you.

    Great goods from you, man. I have take into account your stuff prior to and you're simply extremely fantastic. I actually like what you have bought right here, really like what you're saying and the way in which wherein you assert it. You make it entertaining and you continue to take care of to keep it smart. I can't wait to read much more from you. That is really a great site.

    image смотреть турецкий сериал онлайн на русском языке

    смотреть турецкий сериал онлайн на русском языке

    What i do not realize is in truth how you are no longer really much more smartly-preferred than you might be now. You're very intelligent. You recognize thus significantly when it comes to this subject, made me in my view believe it from so many various angles. Its like women and men don't seem to be interested until it is something to accomplish with Lady gaga! Your individual stuffs great. All the time take care of it up!

    We're a group of volunteers and starting a new scheme in our community. Your site provided us with valuable information to work on. You have done an impressive job and our whole community will be grateful to you.

    If you wish for to improve your know-how only keep visiting this site and be updated with the latest gossip posted here.

    Have you ever thought about creating an ebook or guest authoring on other blogs? I have a blog centered on the same topics you discuss and would really like to have you share some stories/information. I know my viewers would enjoy your work. If you're even remotely interested, feel free to shoot me an e-mail.

    Whats up very nice blog!! Guy .. Excellent .. Amazing .. I'll bookmark your website and take the feeds also? I am satisfied to search out so many useful information right here within the put up, we want work out extra techniques in this regard, thank you for sharing. . . . . .

    It's actually a nice and helpful piece of info. I'm satisfied that you shared this helpful info with us. Please keep us informed like this. Thank you for sharing.

    image лучшие сериалы на турецком языке

    лучшие сериалы на турецком языке

    смотреть фильм

    фильм смотреть онлайн

    Keep on writing, great job!

    An impressive share! I have just forwarded this onto a colleague who had been doing a little research on this. And he in fact ordered me breakfast due to the fact that I found it for him... lol. So allow me to reword this.... Thanks for the meal!! But yeah, thanx for spending some time to talk about this topic here on your web site.

    Hello there! This post could not be written any better! Reading through this post reminds me of my previous roommate! He always kept talking about this. I most certainly will send this information to him. Pretty sure he'll have a great read. I appreciate you for sharing!

    If some one wishes to be updated with newest technologies then he must be visit this site and be up to date all the time.

    Spot on with this write-up, I honestly think this site needs a great deal more attention. I'll probably be back again to read more, thanks for the info!

    That is really interesting, You are a very professional blogger. I have joined your rss feed and stay up for in quest of extra of your fantastic post. Also, I've shared your web site in my social networks

    image главные новости сегодня в мире и в россии яндекс

    яндекс дэнс новости сми россии новости сегодня последние главные новости сегодня в мире и в россии яндекс Интересное В Сми Яндекс https://bitbin.it/GetFOtXw/ сми главное лента дзен в яндекс читать онлайн бесплатно в хорошем качестве

    Hello, Neat post. There is a problem with your website in web explorer, may test this? IE still is the marketplace chief and a good section of other folks will miss your fantastic writing because of this problem.

    image 9 признаков ОПАСНОЙ личности.

    ПОГРАНИЧНАЯ ПСИХИАТРИЯ. 9 признаков ОПАСНОЙ личности. Нарциссическое расстройство личности — симптомы и признаки. Нарциссизм - признаки, причины. Психопатия: причины, симптомы и лечение.

    фильм смотреть

    сериалы онлайн качество

    Что может нравится в характере. Магическое. Зрительный канал восприятия. Иллюстрация виды информации по способу ее восприятия человеком и свойства информации. Почему черный цвет притягивает солнце а белый нет. Какого цвета нету в природе. Тест тип личности по майерс бриггс. Назовите три основных фазы становления личности раскройте смысл одной из них.

    Тест по теме человек как результат биологической и социокультурной эволюции 10 класс обществознание. Взаимосвязь критического мышления и логики заключается в том что. Структура личности по леонтьеву кратко. Карты код личности. Персонажи типа личности полемист. Тест какой ты человек. Какой термин подразумевает выделение совокупности предметов по общим признакам. Какие ученые считаются авторами современной теории цветового зрения.

    Задание от люшера 4. Какой факт использует автор для подтверждения своего мнения. Какая работа мне подходит тест для женщин. Почему трава зеленая с физической точки зрения. Найти себя в жизни тест. Преимущественное выделение одних объектов по сравнению с другими. Почему мы не помним как родились и наше детство. Личность обладает способностью к различной.

    Соловьев последнее воскресный. Владимир соловьев вечер последний выпуск смотреть бесплатно сегодня. Воскресный выпуск с владимиром соловьевым сегодня. Смотреть онлайн воскресный вечер с соловьевым последний выпуск. Вечер с соловьевым последний смотреть бесплатно.

    фильм смотреть онлайн

    image Найти психолога онлайн. Прием у психолога онлайн.

    Песня мне нравятся красивые сердца от них исходит. Заставка для беременности на телефон. Тэхен тип личности. Как называется образ. Психолог вакансия. Люди синонимы к слову. Качества человека как личности проявляются прежде всего. Популярные тесты из тик тока.

    Человек с биологической точки зрения. Типы личности эпилептоид. Затяжной стресс симптомы. Виды дистресса. Основные психологические явления. Внимание у детей дошкольного возраста. Как переносится слово окружающий. Из чего состоит структура личности.

    image фильм смотреть в хорошем качестве

    фильм смотреть в хорошем качестве

    Современная психология и ее место в системе наук. Ассоциации человека с цветами. Проприоцепция и интероцепция. Психика синонимы. Любовь к желтому цвету в психологии. Цвета психологическая расшифровка. Личностный опросник майерс бриггс. Мми мир моих интересов.

    Психология начало изучения. Личности синоним. Белая комната для психов. Много разных мыслей в голове. Кто такой человек в обществе. Какой у меня тип личности тест mbti. Человек отличается от животного умением тест 6 класс. Как ответить на вопрос какой у меня характер.

    Холоп 2

    дизайн человека

    image сериалы бесплатно смотреть онлайн хорошем качестве

    сериалы бесплатно смотреть онлайн хорошем качестве

    Слово пацана 2023 онлайн

    image волшебный участок сериал 2023 смотреть

    волшебный участок сериал 2023 смотреть

    image слова пацана смотреть онлайн бесплатно 8 серия

    слова пацана смотреть онлайн бесплатно 8 серия

    image слово пацана кровь на асфальте бесплатно

    слово пацана кровь на асфальте бесплатно

    Психическое здоровье включает в себя наше эмоциональное, психологическое и социальное благополучие. Это влияет на то, как мы думаем, чувствуем и действуем. Оно также помогает определить, как мы справляемся со стрессом, относимся к другим и делаем здоровый выбор. Психическое здоровье важно на каждом этапе жизни: с детства и подросткового возраста до взрослой жизни.ние) — специалист, занимающийся изучением проявлений, способов и форм организации психических явлений личности в различных областях человеческой деятельности для решения научно-исследовательских и прикладных задач, а также с целью оказания психологической помощи, поддержки и сопровождения.

    image слово пацана сериал смотреть онлайн

    слово пацана сериал смотреть онлайн

    image слово пацана кровь на асфальте серии

    слово пацана кровь на асфальте серии